Vợ chồng lập di chúc cho nhau nhưng cùng qua đời thì phải làm sao?

Trong đời sống hôn nhân, việc vợ chồng lập di chúc để lại tài sản cho nhau là lựa chọn phổ biến, nhằm bảo đảm quyền lợi và cuộc sống ổn định cho người còn sống sau khi một bên qua đời. Tuy nhiên, trên thực tế cũng có những tình huống đặc biệt xảy ra, khi cả hai vợ chồng cùng tử vong trong cùng một thời điểm do tai nạn, thiên tai hoặc các sự kiện bất khả kháng khác.

Khi đó, vấn đề đặt ra là: di chúc vợ chồng để lại cho nhau có còn hiệu lực hay không và di sản sẽ được chia như thế nào theo quy định pháp luật hiện hành?

Xem thêm: Quy định về hôn nhân chấm dứt do vợ, chồng chết hoặc bị tòa án tuyên bố là đã chết

                  Biểu phí luật sư trong lĩnh vực Hôn nhân gia đình

                  Một số quy định về chia tài sản chung trong thời kỳ hôn nhân

Ảnh minh hoạ

1. Người thừa kế phải còn sống tại thời điểm mở thừa kế

Theo quy định tại Điều 624 Bộ luật Dân sự 2015, di chúc là sự thể hiện ý chí của cá nhân nhằm định đoạt tài sản của mình cho người khác sau khi chết. Như vậy, di chúc chỉ phát sinh hiệu lực khi đáp ứng đủ điều kiện, trong đó có điều kiện quan trọng là người được chỉ định trong di chúc phải đủ tư cách làm người thừa kế.

Căn cứ Điều 613 Bộ luật Dân sự 2015, người thừa kế phải là cá nhân:

• Còn sống tại thời điểm mở thừa kế; hoặc
• Sinh ra và còn sống sau thời điểm mở thừa kế nhưng đã thành thai trước khi người để lại di sản chết.

Thời điểm mở thừa kế được xác định theo khoản 1 Điều 611 Bộ luật Dân sự 2015, là thời điểm người có tài sản chết; trường hợp bị Tòa án tuyên bố chết thì thời điểm mở thừa kế được xác định theo quy định pháp luật tương ứng.

Như vậy, nếu người được chỉ định hưởng di sản trong di chúc không còn sống tại thời điểm mở thừa kế, thì không đủ điều kiện để trở thành người thừa kế.

2. Vợ chồng chết cùng thời điểm thì có được thừa kế của nhau không?

Đây là điểm mấu chốt trong tình huống vợ chồng cùng qua đời.

Theo Điều 619 Bộ luật Dân sự 2015, trường hợp những người có quyền thừa kế di sản của nhau nhưng chết cùng thời điểm hoặc không thể xác định được ai chết trước, ai chết sau, thì:

Họ không được thừa kế di sản của nhau, và di sản của mỗi người sẽ được chia cho người thừa kế của chính người đó, trừ trường hợp thừa kế thế vị.

Quy định này nhằm tránh việc “thừa kế vòng tròn” trong trường hợp không xác định được thời điểm chết trước – sau.

Do đó, nếu vợ và chồng đều chết cùng thời điểm, thì:

• Về mặt pháp lý, không bên nào được coi là người thừa kế của bên kia
• Phần di chúc mà vợ chồng lập để lại tài sản cho nhau không thể thực hiện, vì người được chỉ định trong di chúc không còn sống tại thời điểm mở thừa kế

3. Di sản của vợ chồng được chia như thế nào trong trường hợp này?

Khi di chúc để lại cho nhau không có hiệu lực thực hiện, di sản của mỗi người sẽ được giải quyết theo di chúc hợp pháp khác (nếu có) hoặc theo quy định về thừa kế theo pháp luật.

Theo Điều 651 Bộ luật Dân sự 2015, những người thừa kế theo pháp luật được xác định theo thứ tự ưu tiên, trong đó:

• Hàng thừa kế thứ nhất gồm: vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi của người chết.
• Những người cùng hàng thừa kế được hưởng phần di sản bằng nhau.
• Chỉ khi không còn ai ở hàng thừa kế trước thì hàng thừa kế sau mới được hưởng di sản.

Áp dụng vào trường hợp vợ chồng chết cùng thời điểm:

Di sản của người chồng sẽ được chia cho các con (con chung, con riêng nếu có), cha mẹ của người chồng (nếu còn sống).

Di sản của người vợ sẽ được chia cho các con (con chung, con riêng nếu có), cha mẹ của người vợ (nếu còn sống).

Mỗi khối di sản được xác định độc lập, không gộp chung và không chuyển qua lại giữa vợ và chồng.

4. Trường hợp thừa kế thế vị

Mặc dù vợ chồng chết cùng thời điểm thì không được thừa kế của nhau, nhưng pháp luật vẫn có cơ chế bảo vệ quyền lợi cho thế hệ sau thông qua thừa kế thế vị.

Theo Điều 652 Bộ luật Dân sự 2015:

– Nếu con của người để lại di sản chết trước hoặc chết cùng thời điểm với người để lại di sản, thì cháu được hưởng phần di sản mà cha hoặc mẹ của cháu đáng lẽ được hưởng nếu còn sống.

– Nếu cháu cũng chết trước hoặc chết cùng thời điểm, thì chắt được hưởng phần di sản tương ứng.

Ví dụ:
Hai vợ chồng A và B chết cùng thời điểm. Ông A có một người con riêng đã chết trước ông A và người con này có một con ruột. Trong trường hợp này, người cháu ruột của ông A sẽ được hưởng phần di sản mà cha hoặc mẹ của cháu đáng lẽ được hưởng nếu còn sống, theo nguyên tắc thừa kế thế vị.

5. Kết luận

      Thứ nhất, khi vợ chồng lập di chúc để lại tài sản cho nhau nhưng cùng chết tại một thời điểm, thì về mặt pháp lý, họ không được coi là người thừa kế của nhau.

      Thứ hai, phần di chúc chỉ định cho nhau không có hiệu lực thực hiện, do người được chỉ định không còn sống tại thời điểm mở thừa kế.

      Thứ ba, di sản của mỗi người sẽ được chia cho những người thừa kế của chính người đó, theo di chúc hợp pháp khác (nếu có) hoặc theo thừa kế theo pháp luật.

      Thứ tư, trường hợp người thừa kế theo pháp luật chết trước hoặc chết cùng thời điểm với người để lại di sản, thì áp dụng nguyên tắc thừa kế thế vị để bảo đảm quyền lợi cho con, cháu của họ.

Lưu ý: Các thông tin, nội dung tư vấn hoặc văn bản pháp luật được trích dẫn trên có thể đã thay đổi hoặc hết hiệu lực tại thời điểm hiện tại. Khách hàng vui lòng liên hệ với chúng tôi qua số điện thoại: 0867.678.066 để được tư vấn hỗ trợ một cách chính xác.