Trang chủTrong nền kinh tế thị trường và đời sống xã hội thường nhật, giao dịch dân sự là phương thức cơ bản nhất để các chủ thể thiết lập, thực hiện và chấm dứt các quyền, nghĩa vụ của mình. Từ những hành vi đơn giản như mua một ổ bánh mì cho đến những hợp đồng phức tạp trị giá hàng triệu USD, tất cả đều vận hành dưới sự điều chỉnh của chế định giao dịch dân sự. Hiểu rõ bản chất pháp lý, điều kiện có hiệu lực và các rủi ro đi kèm của giao dịch dân sự là yếu tố then chốt giúp các cá nhân, tổ chức bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình. Bài viết dưới đây, VPLS Dương Công sẽ phân tích chi tiết:
Xem thêm: Triển khai ký điện tử trên các hợp đồng, giao dịch
Điều kiện bồi thường thiệt hại do vi phạm hợp đồng
Điều kiện phạt cọc khi vi phạm hợp đồng đặt cọc?
1. Giao dịch dân sự là gì? phân loại giao dịch dân sự
Theo quy định tại Điều 116 Bộ luật Dân sự (BLDS) 2015:
“Giao dịch dân sự là hợp đồng hoặc hành vi pháp lý đơn phương làm phát sinh, thay đổi hoặc chấm dứt quyền, nghĩa vụ dân sự.”
Như vậy, giao dịch dân sự được chia làm hai loại cơ bản dựa trên số lượng ý chí tham gia thiết lập:
- Hợp đồng (Giao dịch song phương/đa phương): Là sự thỏa thuận thống nhất ý chí giữa hai hay nhiều bên nhằm làm phát sinh, thay đổi hoặc chấm dứt quyền, nghĩa vụ dân sự (Ví dụ: Hợp đồng mua bán tài sản, hợp đồng thuê nhà, hợp đồng lao động…).
- Hành vi pháp lý đơn phương (Giao dịch một bên): Là giao dịch thể hiện ý chí của duy nhất một chủ thể nhưng vẫn làm phát sinh hậu quả pháp lý đối với các chủ thể khác theo quy định (Ví dụ: Lập di chúc, tuyên bố hứa thưởng, tuyên bố đơn phương chấm dứt hợp đồng…).
2. Các điều kiện để giao dịch dân sự có hiệu lực
Để một giao dịch dân sự được pháp luật thừa nhận, bảo vệ và có tính bắt buộc thi hành đối với các bên, giao dịch đó phải đáp ứng đầy đủ các điều kiện có hiệu lực được quy định tại Điều 117 BLDS 2015:
2.1. Điều kiện về chủ thể
- Chủ thể tham gia giao dịch phải có năng lực pháp luật dân sự (quyền và nghĩa vụ do luật định) và năng lực hành vi dân sự (khả năng bằng hành vi của mình xác lập quyền và nghĩa vụ) phù hợp với giao dịch được xác lập.
- Lưu ý: Đối với người chưa thành niên, người bị mất hoặc hạn chế năng lực hành vi dân sự, việc xác lập giao dịch phải thông qua người đại diện theo pháp luật hoặc có sự đồng ý của người đại diện (ngoại trừ các giao dịch phục vụ nhu cầu sinh hoạt hàng ngày phù hợp với lứa tuổi).
2.2. Điều kiện về ý chí (Sự tự nguyện)
- Chủ thể tham gia giao dịch dân sự hoàn toàn tự nguyện. Ý chí biểu hiện ra bên ngoài phải thống nhất với ý chí đích thực bên trong của chủ thể.
- Mọi hành vi ép buộc, đe dọa, lừa dối hoặc gây nhầm lẫn đều dẫn đến việc giao dịch có nguy cơ bị tuyên bố vô hiệu.
2.3. Điều kiện về nội dung và mục đích
- Mục đích và nội dung của giao dịch dân sự không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội.
- Điều cấm của luật là những quy định của luật không cho phép chủ thể thực hiện những hành vi nhất định; đạo đức xã hội là những chuẩn mực ứng xử chung giữa người với người trong đời sống xã hội.
2.4. Điều kiện về hình thức (Điều kiện đặc biệt)
- Hình thức của giao dịch dân sự là phương thức thể hiện ý chí ra thế giới khách quan (bằng lời nói, bằng văn bản hoặc bằng hành vi cụ thể).
- Về nguyên tắc, hình thức của giao dịch do các bên thỏa thuận. Tuy nhiên, trong trường hợp luật có quy định giao dịch dân sự phải được thể hiện bằng văn bản có công chứng, chứng thực hoặc đăng ký thì phải tuân theo quy định đó (Ví dụ: Hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất phải được công chứng, chứng thực).
3. Các vấn đề pháp lý thường gặp và rủi ro tranh chấp
Trong thực tế, việc thiết lập và thực hiện giao dịch dân sự phát sinh rất nhiều vướng mắc pháp lý. Dưới đây là các vấn đề nổi cộm thường dẫn đến tranh chấp tại Tòa án:
3.1. Giao dịch dân sự vô hiệu và hậu quả pháp lý
Khi giao dịch không đáp ứng một trong các điều kiện tại Điều 117, giao dịch đó sẽ bị coi là vô hiệu. Theo Điều 131 BLDS 2015, hậu quả của giao dịch vô hiệu là:
- Không làm phát sinh quyền, nghĩa vụ của các bên từ thời điểm xác lập.
- Các bên phải hoàn trả cho nhau những gì đã nhận (khôi phục lại tình trạng ban đầu). Nếu không hoàn trả được bằng hiện vật thì phải trị giá thành tiền để hoàn trả.
- Bên có lỗi gây thiệt hại thì phải bồi thường.
3.2. Giao dịch dân sự giả tạo nhằm che giấu một giao dịch khác
Đây là hiện tượng cực kỳ phổ biến trong đời sống. Các bên thường thiết lập một giao dịch giả tạo (giao dịch lộ diện) nhằm che giấu một giao dịch thực tế bên trong (giao dịch bị che giấu), thường là để trốn thuế, né tránh nghĩa vụ tài chính hoặc che giấu việc vay tiền nóng lãi suất cao.
Ví dụ: Ký hợp đồng “ủy quyền toàn quyền định đoạt nhà đất” thực chất là để bảo đảm cho khoản vay tiền mặt. Khi có tranh chấp, Tòa án sẽ tuyên giao dịch ủy quyền vô hiệu do giả tạo và xem xét giải quyết giao dịch vay tiền thực tế bên trong.
3.3. Bảo vệ người thứ ba ngay tình khi giao dịch vô hiệu (Điều 133 BLDS 2015)
Khi tài sản của một giao dịch vô hiệu đã được chuyển dịch cho một bên thứ ba (C) bằng một giao dịch khác, pháp luật sẽ phải xử lý xung đột giữa quyền sở hữu của chủ cũ (A) và quyền lợi của người mua ngay tình (C).
- Nếu tài sản phải đăng ký (như nhà đất) đã được sang tên cho bên trung gian (B), sau đó bên thứ ba (C) tin tưởng vào đăng ký đó để mua lại, thì giao dịch của C không bị vô hiệu.
- Lúc này, chủ cũ (A) bị mất tài sản và chỉ có quyền yêu cầu bên có lỗi (B) bồi thường thiệt hại.
4. Giải pháp phòng ngừa rủi ro khi tham gia giao dịch dân sự
Để bảo vệ tối đa quyền và lợi ích hợp pháp của mình trước các rủi ro tranh chấp hoặc nguy cơ bị tuyên vô hiệu, các chủ thể cần lưu ý các nguyên tắc sau:
- Thẩm định tư cách chủ thể: Luôn kiểm tra xem người ký kết hợp đồng với mình có đủ thẩm quyền hay không (Ví dụ: Đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp, người được ủy quyền hợp pháp, hoặc sự đồng ý của cả vợ và chồng đối với tài sản chung).
- Tuyệt đối tuân thủ quy định về hình thức: Đối với các tài sản có giá trị lớn hoặc bất động sản, bắt buộc phải lập hợp đồng bằng văn bản và thực hiện công chứng, chứng thực theo đúng quy định của Luật Đất đai, Luật Nhà ở.
- Tránh xa các giao dịch giả tạo: Đừng vì tiết bớt một khoản thuế nhỏ hoặc vì sự nhanh gọn trước mắt mà ký kết các hợp đồng giả tạo (như hạ thấp giá trị chuyển nhượng đất trên hợp đồng công chứng). Rủi ro khi tranh chấp xảy ra sẽ lớn hơn rất nhiều so với số tiền tiết kiệm được.
- Kiểm tra thực tế: Khi mua tài sản (đặc biệt là bất động sản), hãy đến thực địa kiểm tra xem ai đang chiếm hữu, sử dụng, hỏi thăm tình trạng tranh chấp thực tế thay vì chỉ tin vào giấy tờ trên sổ sách.
Giao dịch dân sự là cầu nối thúc đẩy các quan hệ kinh tế và xã hội phát triển. Việc nắm vững các quy định pháp luật về giao dịch dân sự không chỉ là quyền lợi mà còn là nghĩa vụ tự bảo vệ tài sản, tránh các rủi ro pháp lý “tiền mất tật mang” cho chính bản thân và doanh nghiệp của bạn.
Lưu ý: Các thông tin, nội dung tư vấn hoặc văn bản pháp luật được trích dẫn trên có thể đã thay đổi hoặc hết hiệu lực tại thời điểm hiện tại. Khách hàng vui lòng liên hệ với chúng tôi qua số điện thoại: 0867.678.066 để được tư vấn hỗ trợ một cách chính xác.
VĂN PHÒNG LUẬT SƯ DƯƠNG CÔNG
Văn phòng: Số 10 ngõ 40 Trần Vỹ, phường Phú Diễn, TP Hà Nội
Số điện thoại: 0867.678.066
Email: vanphongluatsuduongcong@gmail.com
Facebook: Hỗ trợ pháp lý
Tikok: Lscchannel